گاز فریون

احتمالا شما هم در روزهای تابستان چه در منزل و یا در اتومبیل بیشتر اوقات خود را در کنار کولرها و دستگاه های تهویه هوا سپری می کنید. در بیشتر سیستم های خنک کننده و تهویه هوا که قبل از سال ۲۰۰۳ تولید شده اند از گاز فریون به عنوان سرد کننده استفاده شده است.

فریون در حقیقت یک نام تجاری برای گروهی از مواد شیمیایی (شناخته شده به عنوان کلروفلوئوروکربن ها یا CFC ها) است که به عنوان یک مبرد یا خنک کننده در سیستم تهویه هوا استفاده می شوند. گاز فریون بی رنگ است و در دمای اتاق حالت گازی دارد و در صورت سرد شدن به مایع تبدیل می شود. گاز فریون گازی بدون رنگ و بو است، البته برخی از محصولات آن بوی اتری دارند.

اولین بار در سال ۱۹۸۰ خنک کننده های CFC ساخته شدند. اما آن ها بسیار خطرناک و قابل اشتعال بودند. تا اینکه در سال ۱۹۳۰ گاز فریون که گازی غیر سمی و غیر قابل اشتعال است ساخته شد.گاز فریون یک گاز بی رنگ است که اغلب با عنوان گاز R22 هم شناخته می شود. زیرا گاز R22 یکی از پرکاربردترین گازهای فریون است. گاز فریون برای سال های زیادی در یخچال فریزرها و سیستم های خنک کننده استفاده می شد. تا اینکه در سال ۱۹۸۷پروتوکل مونترال (سازمان بین المللی حفاظت از محیط زیست) استفاده از گاز فریون را ممنوع اعلام کرد.

گاز فریون نه تنها خودش منجر به تخریب لایه اوزون می شود بلکه تولید گاز فریون هم محصول جانبی دیگری را در اتمسفر آزاد می کند که اثر گلخانه ای داشته و منجر به گرم شدن زمین می شود. اگرچه امروزه استفاده از گاز فریون به شدت محدود شده است اما وسایل قدیمی تر همچنان گاز فریون را به اتمسفر آزاد می کنند.

گاز فریون تنها در سیستم های تهویه هوا و کولرها استفاده نمی شود بلکه در یخچال فریزهای ایستاده و قفسه ای هم استفاده می شود و مهم تر از این ها در بسیاری از لوازم خنک کننده صنعتی و تجاری، حمل و نقل و سردخانه مواد غذایی کاربرد دارد. حتی رطوبت گیرها هم از گاز R22 استفاده می کنند.

سیستمی از سیم پیچ ها و کمپرسور در دستگاه تهویه وجود دارد. دستگاه تهویه هوا گاز R22 را فشرده کرده و آن را بسیار داغ می کند. زمانی که این گاز در سیم پیچ ها به حرکت در می آید سرد و مایع می شود. در این حالت R22 سرد شده گرما را از هوای اطراف جذب کرده و هوای سرد را به بیرون می دهد. این سیکل ورود هوای گرم و خروج هوای سرد در دستگاه ثابت است و با این عمل هوای خنک و مطبوعی در محیط ایجاد می شود.

پرکاربردترین گازهای فریون موجود در بازار گاز R134 (در اتومبیل ها ) و گاز R22 (در سیستم های تهویه هوا) هستند. البته کاربرد گاز فریون در دستگاه های تهویه هوا و سرد کننده ها بعد از سال ۲۰۰۳ و به طور جدی تر بعد از سال ۲۰۱۰ به دلیل مشکلات مربوط به تخریب لایه اوزون و گرمایش زمین در آمریکا و اروپا ممنوع شد ولی به دلیل قیمت پایین آن در کشورهای در حال توسعه و از جمله ایران همچنان کاربرد دارد.

گاز فریون ۲۲ پر مصرف ترین گاز فریون در ایران است. یکی از کاربردهای معمول گاز R22 در سیستم های تهویه هوا، اسپیلیت ها، پکیج ها و یخچال فریزها است. گاز R22 گازی غیر سمی و غیر قابل اشتعال است و نسبت به گاز R11 که جایگزین آن شده است قابلیت تخریب لایه اوزون بسیار کمتری دارد.

گاز R134 هم یک گاز خنثی است که به عنوان جایگزینی برای گاز R12 که یک گاز بسیار مضر برای لایه اوزون محسوب می شود معرفی شد. مضرات تخریب لایه اوزون و قابلیت گرم کردن زمین گاز R134 بسیار کمتر از گاز R12 است. گاز R134 به عنوان یک سردکننده دما بالا در سیستم های تهویه اتومبیل ها و به عنوان گاز یخچال و گاز کولر در کولرها، اسپیلیت ها و یخچال فریزرهای خانگی و یخچال سوپرمارکت ها استفاده می شود. همچنین برای سرد کردن کامپیوترها و به عنوان پیشرانه سوخت در برخی سلاح های پنوماتیک کاربرد دارد.

گاز R22 و گاز R134 را به عنوان گاز کولر و گاز یخچال هم می شناسند.